1929 Dünya Ekonomik Krizi

1
396
1929 Dünya Ekonomik Krizi

24 Ekim 1929 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri, çok büyük bir kriz yaşamak zorunda kaldı. Bu krizi bu kadar önemli kılan özelliği Amerika’da olması değil, buradan tüm dünyaya sıçraması ve tüm ülkelerin ekonomisini alt üst etmesidir. 1929 Ekonomik Krizi ya da bilinen adıyla 1929 Büyük Buhran, tüm dünyayı kasıp kavurmuştur.

Büyük Buhran’ın altında yatan temeller saymakla bitmez. Buradan yola çıkarak borsa dibe vurmuş, bankalar batmış ve binlerce şirket iflas ederek milyonlarca insanın işsiz kalmasına neden olmuştur. Yine bu krizin temelinde ekonomi dünyasında “depresyon” olarak bilinen fiyatlardaki ani düşüştür.

Büyük Buhran Tarihçesi ve İktisat Açısından Önemi

İktisat tarihinin en önemli ve en derin krizi olan 1929 krizi, Avrupa’da bankaların mali sıkıntılarının New York Borsası‘na yansıması ile büyümüş ve tüm ABD ekonomisini etkisi altına alarak tüm dünyaya yayılmıştır. Bunun etkisiyle birçok ABD bankası iflas etmiş, toplam tüketim ve yatırımlarda ani düşüşler yaşanmış ve tüm bu yaşananların sonucunda de yalnızca Amerika’da 1929-33 yılları arasında GSYİH yaklaşık 1/3 oranında azalmıştır.

Büyük Buhran’ın Temelindeki Nedenler

1929 Büyük Buhran

Büyük Buhran’ın yani 1929 Ekonomik Krizi temelindeki nedenler aslında Amerika’nın tek el olmak istemesidir. Yani Birinci Dünya Savaşı’ndan en karlı olarak çıkan ülke Amerika, bunun sonucunda dünyanın en çok kredi veren ülkesi olmayı başarmıştır. Üstelik verdiği borçları da altın olarak istemekteydi.

Bankacılık sektörü ülkede gelişmeye başlamıştı. Ancak yasalarda herhangi bir sınır koyucu ve denetleyici madde yer almamaktaydı. Diğer taraftan dünyada yaygın iktisat görüşü de Klasik Okul görüşüydü. Bu da ekonomiye müdahale edilmemesini kapsıyordu.

Amerika, enflasyonu önlemek amacıyla sıkı para politikası uygulaması da işsizliği artırdı ve fiyatları düşürdü.

Nitekim kapitalizm yani Amerika dünyada popüler hale gelmiş, ekonomisi müthiş derecede gelişerek büyümekteydi. Bu aslında bir yanılgıydı. Çünkü Amerika tek güç olduğunu düşünmüş, içeride ki hisse senedi fiyatları tavan yapmış, üretim tam kapasiteye geçmiş durumdaydı. Bu durum en çok işçi sınıfına yaramış ve ücretlerde ciddi bir artış içerisine girmişti. Öyle ki işçiler artık tatile çıkıp, gayrimenkul alabiliyordu. Gayrimenkul alımları da kısa sürede bir balon oluşturdu. Fiyatlar tavan yaptı. Buna bağlı olarak şirketler açılıyor, bankalar kuruluyordu. Elbette balonun şişebileceği son nokta bellidir.

Balon artık durmuştu. Çünkü hem ülkeler fakirleşmiş ve iflas noktasına gelmiş hem de içeride yer alan durum kötüye gitmiş, gayrimenkul balonu patlamıştı. İnsanlar yatırım için aldıkları gayrimenkulleri yarı fiyatına bile satamaz duruma gelmişlerdir. Satabilenler de bu sefer borsaya yönelerek hisse senetlerinde bir balon oluşturmuştu. Nihayet kısa bir zamanda temelleri atılan 1929 Dünya Ekonomik Krizi, New York Borsası’nın yüzde 12,8 düşmesine sebep olarak tam 4.2 milyar dolarlık bir meblağının buhar olmasına neden olmuştu. Bankalar batmış, şirketler kapanmaya başlamıştı.

1929 Dünya Ekonomik Krizi Etkileri

Amerika’da doğan bu kriz kısa sürede İngiltere ve Almanya gibi sanayinin merkezlerini de vurmuştu. Örneğin Almanya’da 6 milyon kişi işsiz kalmıştı. Diğer taraftan kredi merkezi bu ülkeler, kendilerine borcu olan ülkelerinde etkilenmesine yol açmıştı.

Diğer taraftan hammadde merkezi olan Güney Amerika ülkeleri de kriz dolayısıyla ihraç yapamaz duruma geldiler ve onlarda patladılar. Birçok ülke gümrük vergisini tavan fiyata yükseltti. Ticaret hacmi dünya genelinde yüzde 65 civarında düşüş yaşadı.

Amerika’dan Krize Önlem

Amerika’da krizin faturası Başkan Hoover’a kesilerek yerine Amerika’nın efsane başkanlarından Franklin D. Roosevelt yeni başkan oldu ve kriz için elinde hazır duran politikaları devreye koymak için hazırlıklarına başladı. Roosevelt tüm yetkilere sahipti. Ekonomi politikasının adı da New Deal idi. Nitekim ilk iş olarak bankalara müdahale etti ve ilk merkez bankasını kurdu. Bu sayede mevduatlar devlet güvencesi altına alındı. Bunun dışında 500 civarında yeni düzenleme ile bankacılık sektörünü kontrol altına aldı. İşçilerin sorunlarını çözdü. Tarım sektörüne de müdahale etti.

Roosevelt tarafından yapılan bu müdahaleler kısa sürede etkili olmadı. Kriz tam on yıl yani 1939 yılına kadar sürdü. Günümüzde halen Roosevelt politikaları tartışılmaktadır.

1929 Dünya Ekonomik Krizi’nin Türkiye Üzerindeki Etkisi

1929 krizi Türkiye’yi de derinden etkiledi. Çünkü yeni kurulmuş ve bir şeyler başarmaya çalışan yeni bir ülke, bu kriz ile birlikte olduğu yerde saydı diyebiliriz. Çünkü ülkenin dış ticaret hacmi genellikle tarım ürünleri ile hammadde ihracı ve ithal edilen sanayi ürünleri üzerineydi. Üretilen tarım ürünlerinin bir kısmı satılamıyordu. Satılan kısım ise genellikle tarım ürünleriydi.

Ülkede üretim amaçlı yatırım yapan şirketler, girişimciler, sanayiciler kredilerini ödemeyemez duruma geldiler ve bu durum da işçileri etkiledi. Sonuçta işsizlik arttı.

1929 Büyük Buhran Sonucu Türkiye’nin Aldığı Önlemler

Kriz sonucunda Türkiye Cumhuriyeti, Merkez Bankası kurmuş, gümrük vergilerini düzenleme altına almıştır. Ayrıca Türk Lirası’nı da düzenlemiştir. Türkiye izlediği bu politikalar ile de Karma Ekonomi anlayışının temellerini atmıştır. Devletin politikaları 1980’li yıllara kadar önemli rol teşkil etmiştir. 

1 YORUM

  1. Ele almanız iyi olmuş, insanların pek ekonomi ile ilgilendikleri yok oldum olası. Daima birilerinin yönlendirmesi ile yol alıyorlar.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here